Bakıma İhtiyacı Bulunan Engellilere Evde Bakım Hizmeti / Evde Bakım Maaşı – 2014

Bakıma muhtaç engellilere bakım hizmeti verilmesini öngören yasa maddesi, mevzuata ilk defa 01.07.2005 tarihli 5378 sayılı yasanın 30 maddesi ile 2828 sayılı ”Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu”na eklenen “Ek -7”.  ile getirilmiştir.
2005 yılında yapılan bu düzenleme aşağıdaki şekildedir.
        “Ek Madde 7- (Ek: 1/7/2005-5378/30 md.)

Sosyal güvenlik kurumlarına tâbi olmayan, bakıma muhtaç özürlülerden ailesini kaybetmiş olanlar ileailesi ekonomik veya sosyal yoksunluk içerisinde bulunanlara bakım hizmetinin resmî veya özel bakım kurumlarında ya da ikametlerinde verilmesi sağlanır

Daha sonra 2007 yılında yapılan değişiklikle aşağıdaki halini almıştır.

“Ek Madde 7 – (1) Her ne ad altında olursa olsun her türlü gelirleri toplamı esas alınmak suretiyle;kendilerine ait veya bakmakla yükümlü olduğu aile bireyi sayısına göre kendilerine düşen ortalama aylık gelir tutarı bir aylık net asgari ücret tutarının 2/3’ünden daha az olan bakıma muhtaç özürlülere, resmi veya özel bakım merkezlerinde ya da ikametgahlarında bakım hizmeti sağlanır.”

2007 yılındaki düzenlemeye göre bakım hizmetine hak kazanabilmek için engellinin kendisinin ya da kendisinin bakmakla mükellef olduğu kişilerin ortalama aylık gelirleri toplamının kişi başına düşen miktarının bir aylık net asgari ücretin üçte ikisinden (2/3) daha az olması gerekmektedir.
Böylece 2007 yılındaki bu düzenleme ile 18 yaşından büyük engelliyi, kanunen, bakmak zorunda olmayan kişilerin, örneğin engellinin anne babasının gelirini engelli çocuğu ile paylaşmak zorunda olmadığı kabul edilmiştir. Aynı zamanda bir engellinin ailesinin ekonomik durumu nedeniyle diğer engelliden farklı muameleye tabi tutularak evde bakım hizmeti alma hakkını kaybetmesinin önüne geçilmiş, engelliler arasında eşitlik sağlanmıştır.
2005 yılındaki yasa maddesi 2007 yılında değiştirilmesine rağmen 30 Temmuz 2006 tarihli yönetmelik  değiştirilmemiştir. 
 Yönetmelikte, sosyal güvenlik kurumlarına tabi olmama; bakıma muhtaç engellilerden ailesini kaybetmiş olanlar ile ailesi ekonomik veya sosyal yoksunluk içinde bulunanlara bakım hizmeti verileceği; kendi aylık gelirinin veya ailesinin toplam aylık gelirinin aile ferdi sayısına bölünmesi neticesinde engelliye düşen pay ile ortalama aylık gelirin belirleneceği vb. 2007 yılında yürürlüğe giren yasada bulunmayan sınırlamalar bulunmaya devam etmiştir.  
Bu nedenle pek çok kişinin almakta olduğu evde bakım maaşı kesilmiş, hatta ödenmiş olan evde bakım maaşlarının iadesi talep edilmiştir. Oysa 2007 yılındaki düzenleme ile kanun yalnızca engellinin gelirine bakmaktadır. Bu nedenle yapılan bu maaş kesme ve maaş iadesi işlemlerinin kanuna aykırı olduğunu düşünüyorum.
Nitekim daha sonra 26.06.2013 tarihinde “Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarı”  sunulmuştur.

Tasarının 32. Maddesinin gerekçesinde “Madde ile, 2828 sayılı Kanunun Ek 7 nci maddesi yeniden düzenlenmiştir. Düzenleme ile engelliye evde bakım hizmeti uygulamasında köklü değişikliklere gidilmiştir. … Söz konusu yardımdan faydalanmaya ilişkin gelir kriteri, Bakanlığın tüm yardım uygulamaları için belirlediği hane halkı yaklaşımı çerçevesinde yeniden belirlenmiştir. Hanedeki bireylerin gelir ve ortak harcamaları hane içerisindeki ortak yoksulluk durumu ve bu durumun başvuruda bulunan kişinin muhtaçlık haline yansımasını etkilemektedir. Refah hanede paylaşılan bir durumdur. 3294 sayılı Kanun kapsamında yapılan yardımlarda ve 2022 sayılı Kanun uyarınca bağlanan yaşlı ve engelli aylıklarında uygulanan bu yaklaşımın bu yardım türünde de uygulanması sosyal yardımlar için geçerli ekonomik muhtaçlık kriterinde farklılıkları ve yanlış anlamaları ortadan kaldıracaktır. Bütünleşik Sosyal Yardım Hizmetleri Bilgi Sistemi ile birlikte hane ölçeğinde kişinin tüm gelirleri elektronik ortamda temin edilebildiği için, gelir kriteri, tüm sosyal yardımlarda uygulanabilir ve genel bir kriter olan hane halkı yaklaşımı ile ilişkilendirilmiştir.” denilmiştir.

Tasarı gerekçesi dahi, mevcut uygulamanın hane halkı gelir durumuna göre belirlenmediğini göstermektedir. Tasarı gerekçesinde, gelir kriterinin “hane halkı gelir durumu”na göre belirlenmesi için yasa tasarı verildiği açıklanmıştır.
 
2014 yılında ilgili yasa maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
 “MADDE 21- 2828 sayılı Kanunun ek 7 nci maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.  

“EK MADDE 7- Her ne ad altında olursa olsun her türlü gelirler toplamı esas alınmak suretiyle, hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarı, asgarî ücretin aylık net tutarının 2/3’ünden daha az olan bakıma ihtiyacı olan engellilere, resmî veya özel bakım merkezlerinde bakım hizmeti ya da sosyal yardım yapılmak suretiyle evde bakımına destek verilmesi sağlanır

Tüm bu açıklamalardan anlaşılacağı gibi 2014 yılında sunulan tasarı ile evde bakım maaşının hane halkı kriterine göre belirlenmesi sağlanmak istenmiştir. Üstelik halihazırda hane içerisinde kişi başına düşen gelir tutarının 2/3’ten çok olduğu aileler olduğu ancak bu ailelerin mağdur olmaması için onlar için uygulanması gereken gelir kriterinin 2007’deki düzenlemeye göre belirlenmesine kabul edilmiş ve aşağıdaki madde ihdas edilmiştir.
6518 sayılı kanunun 25. Maddesi “2828 sayılı Kanuna aşağıdaki geçici madde eklenmiştir.

GEÇİCİ MADDE 10- 1/7/2014 tarihine kadar, ek 7 nci madde kapsamında özel bakım merkezlerinde veya ikametgâhında bakım hizmeti verilenlerin gelir değişikliklerinin, bu hizmetlerden yararlanmak için başvurmuş olanların ise gelir durumunun tespitinde bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önceki hükümler uygulanmaya devam olunur.” şeklindedir.

Yukarıdaki maddenin gerekçesi aşağıdaki şekilde ifade edilmiştir.

“Evde bakım hizmetinden faydalanmakta olanlara ilişkin analizlerde, mevcut durumda bu programdan faydalanan yaklaşık 400.000 vatandaşımızın yaklaşık %12’sinin hane içinde kişi başına düşen gelirin asgari ücretin aylık net tutarının 2/3’ünden fazla olduğu anlaşılmaktadır. Bu kapsamdaki vatandaşların mağduriyetinin önlenmesi için geçici 10 uncu madde ile hizmetten halihazırda faydalananların ve 1/1/2014 tarihine kadar başvurmuş olanların durumunun eski gelir kriteri çerçevesinde değerlendirilerek muhafaza edilmesi öngörülmüştür.

Yukarıda açıklandığı gibi 2007 yılındaki düzenleme engellinin maaşını kriter alan ve hane halkı gelir durumuna göre engelli bakım maaşını belirlemeyen bir düzenlemeye yer vermekte idi. Buna rağmen 2006 tarihli yönetmeliğe göre yapılan işlemler ile engelli bakım maaşları kesilmiş ve iadesi talep edilmiştir. Yapılan işlemler 2007 yılındaki yasa düzenlemesine aykırıdır. Daha sonra 2014 yılındaki yeni düzenleme de bu hususu teyit etmektedir.
Yeni düzenleme ile 01.07.2014 tarihine kadar yapılan başvurular ve verilmekte olan maaşlarda, gelir kriteri 2007 yılındaki düzenlemeye göre belirlenecek ancak 01.07.2014 tarihinden sonra yapılacak başvurularda hane halkı geliri kriter alınacaktır. Ancak evde bulunan birden fazla her engelli iki kişi sayılacaktır.
Av. Sibel Öztürk
20120529172130

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.