Mirasçılarınız Kimlerdir

Mirasçı, mirasbırakanın intikal edebilir malvarlığı değerleri ve kişisel hakları üzerinde hak sahibi olan kişidir.

Mirasçılar, kanun hükmü gereği belirlenmiş olması nedeniyle “yasal” ve mirasbırakanın iradesi ile belirlenmiş olması nedeniyle “iradi” olarak sınıflandırılabilir.

1. Yasal Mirasçılar

Yasal mirasçılar mirasbırakanın kan hısımları, evlatlığı, sağ kalan eşi ve devlettir.

Hukukumuzda yasal mirasçıların belirlenmesinde zümre sistemi tercih edilmiştir.

I. Zümre    :  Mirasbırakanın altsoyudur.  Çocuğu, torunu, torununun çocuğu vs. 

      1                           2                 3                 4

 Adsız

Şekil A

1. örnekte, mirasbırakanın 2 çocuğu hayatta iken vefat etmiştir. Bu halde miras çocuklarına eşit olarak paylaştırılır. Çocuklarının çocukları olsa da onlara miras kalmayacaktır. Zira zümre başı olan mirasbırakanın çocuğu hayatta iken, toruna miras kalmaz. 

2. örnekte, mirasbırakanın 2 çocuğu olmuş, ancak çocuklarından biri mirasbırakandan önce vefat etmiştir.  Bu halde öncelikle miras 1/2 oranında paylaştırılacak ve 1/2 oranındaki pay zümre başı  hayatta olmadığından onun çocuklarına paylaştırılacaktır.

3. örnekte, mirasbırakanın 2 çocuğu olmuş, ancak çocuklarından biri mirasbırakandan önce vefat etmiştir. Kendisinden önce vefat eden çocuğunun çocuğu bulunmamaktadır. Bu halde tek çocuğu bulunduğundan mirasın tamamı o çocuğuna kalacaktır.

4. örnekte, mirasbırakanın 3 çocuğu olmuş, ancak çocuklarından iki mirasbırakandan önce vefat etmiştir. Kendisinden önce vefat eden çocuklarından biri çocuksuz, diğeri ise iki çocuk sahibidir. Bu halde çocuksuz olan çocuğuna pay düşmeyeceğinden, miras öncelikle iki çocuğuna paylaştırılır. Ardından diğer çocuğu, çocuklu olarak vefat ettiğinden onun payı kendi çocuklarına eşit olarak paylaştırılacaktır.

II. Zümre  :  Mirasbırakanın anne ve babasıdır. Miras burada ikiye bölünür. Onlardan birinin ölmüş olması halinde, ölen anne veya babanın kendi alt soyudur. Ölenin alt soyu (yani mirasbırakanın kardeşi) yoksa diğer tarafa, yani anne ölmüşse babaya; baba ölmüşse anneye geçer. Anne, baba ve kardeşler yoksa III. Zümreye geçer. 

Adsız2

 

Şekil B

1. örnekte, çocuğu olmaksızın ölen mirasbırakanın  iki kardeşi ve anne ve babası hayattadır. Bu halde mirasçısı anne ve babasıdır. Kardeşine miras kalmamaktadır. Miras anne ve babaya eşit olarak  1/2 oranında paylaştırılır.

2. örnekte, çocuğu olmaksızın ölen mirasbırakanın ikisi tam kan biri yarım kan 3 kardeşinin olduğu, annesinin öldüğü ve babasının hayatta olduğu görülmektedir. Bu halde öncelikle miras anne ve baba kolunda ikiye bölünecek, ardından anne mirasbırakandan önce öldüğü için onun payı kendi altsoyuna geçecektir. Annenin 3 çocucuğu olduğu için 1/2 pay 3 ‘e bölecektir. Çocuklarından biri ölmüş olsaydı, onun 1/6 payı da çocukları arasında paylaştırılacak idi. Çünkü her dereceden altsoyu annenin payına sahip olur.

3. örnekte, çocuğu olmaksızın ölen mirasbırakanın mirasının öncelikle anne ve babasına geçtiği, ancak annesinin kendisinden önce öldüğü ve başkaca altsoyu bulunmadığı görülmektedir. Bu halde mirasın tamamı babanın olacaktır.

III. Zümre :  Mirasbırakanın büyük anneleri ve babaları ile onların ölümü halinde onların vefat etmiş olması halinde her derecede (çocuğu,torunu, torununun çocuğu) kendi altsoylarıdır. (amca,dayı,hala,teyze ve yeğenler).

Ana veya baba tarafından olan büyük ana ve büyük babalardan biri altsoyu bulunmaksızın mirasbırakandan önce ölmüşse, ona düşen pay aynı taraftaki mirasçılara kalır.

Ana veya baba tarafından olan büyük ana ve büyük babaların ikisi de altsoyları bulunmaksızın mirasbırakandan önce ölmüşlerse, bütün miras diğer taraftaki mirasçılara kalır.

Adsız3

                            Şekil C
1. örnekte,
 a
ltsoyu, ana ve babası ve onların altsoyu bulunmayan mirasbırakanın mirası büyükannelerine ve büyükbabalarına kalmıştır.

2. örnekte, altsoyu, ana ve babası ve onların altsoyu bulunmayan mirasbırakanın mirası, babası tarafındaki büyükanne ve büyükbaba hayatta olduğu için yarısı onlara paylaştırılmış; anne tarafındaki büyükanne ve büyükbabası öldüğü için onların altsoylarında bu anlamda amca, dayı, hala , teyze ve onun ölmesi nedeniyle yeğenine kalmıştır. 

3. örnekte, altsoyu, ana ve babası ve onların altsoyu bulunmayan mirasbırakanın mirası, babası tarafındaki büyükanne ve büyükbaba hayatta olduğu için yarısı onlara paylaştırılmış; anne tarafındaki büyükanne ve büyükbabası öldüğü ve onların da altsoyu bulunmadığı için bu taraftaki miras payı diğer tarafa geçmiş ve tüm miras baba tarafının büyükannesine kalmıştır.

Eşin mirasçılığı : Sağ kalan eş, birlikte bulunduğu zümreye göre mirasbırakana aşağıdaki oranlarda mirasçı olur:

1. Mirasbırakanın altsoyu ile birlikte mirasçı olursa, mirasın dörtte biri,

2. Mirasbırakanın  ana  ve  baba  zümresi  ile  birlikte mirasçı olursa, mirasın yarısı,

3. Mirasbırakanın büyük ana ve büyük babaları ve onların çocukları ile birlikte mirasçı olursa, mirasın dörtte üçübunlar da yoksa mirasın tamamı eşe kalır.

Eş sadece mirasbırakan eşine mirasçı olur.

Adsızeş    

1. örnekte, eş I. zümre ile mirasçıdır. Öncelik eşe 1/4 miras payını verdikten sonra geri kalan miras çocuklara eşit olarak paylaştırılır

2. örnekte, eş II. zümre ile mirasçıdır. Öncelikle eşe 1/2 miras payını verdikten sonra geri kalan miras anne ve babaya eşit olarak paylaştırılmıştır. Babanın hayatta olmaması nedeniyle alt soyu olan torunlarına eşit olarak paylaştırılmıştır.

3. örnekte, eş III. zümre ile mirasçıdır. Öncelikle eşe 1/3 miras payını verdikten sonra geri kalan miras altsoyu, anne, baba ve bunların altsoyu bulunmaması nedeniyle büyükanne ve büyükbabalara bunların vefatı nedeniyle de onların altsoyuna kalmıştır.

4. örnekte, altsoyu, ana ve babası ve onların altsoyu ve büyükanne ve büyükbabaları veonların altsoyu bulunmayan mirasbırakanın mirasının tamamı eşe kalmıştır.

Evlatlığın mirasçılığı: Evlâtlık ve altsoyu, evlât edinene kan hısımı gibi mirasçı olurlar. Evlâtlığın kendi ailesindeki mirasçılığı da devam eder. Evlât edinen ve hısımları, evlâtlığa mirasçı olmazlar.

Devletin mirasçılığı : Mirasçı bırakmaksızın ölen kimsenin mirası Devlete geçer.

————————————————————————————————————–

Mirasbırakana belirli derecede yakınlığı olan yukarıda belirttiğimiz kişilerin miras bırakanın malvarlığı üzerinde hakka sahip olması gerektiği düşünülür. Bu nedenle mirasbırakanın malvarlığının tamamını istediği kişiye miras olarak bırakabilme özgürlüğü bulunmamaktadır. Yukarıda belirttiğimiz yasal mirasçıların miras üzerinde saklı pay olarak adlandırılan hakları mevcuttur. Mirasbırakan saklı paylar dışında kalan mirasında dilediği gibi ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir. 

Yasal mirasçıların saklı pay oranları şöyledir.

1.Altsoy için yasal miras payının yarısı

Mesela Şekil A’nın 1. örneğinde, mirasbırakanın 20.000-TL’lik mirası olduğunu düşünecek olursak, her iki çocuğuna 10.000-TL miras kalmaktadır. Mirasbırakan ölüme bağlı tasarrufta bulunmak istiyorsa, her bir çocuğu için miras payı olan 10.000-TL’nin yarısını 5.000-TL’yi, yani toplamda 10.000-TL’yi saklı tutmak zorundadır. Geri kalan 10.000-TL üzerinde ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir.

2.Ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri,

Mesela Şekil B’nin 1. örneğinde, mirasbırakanın 20.000-TL’lik mirası olduğunu düşünecek olursak, anne ve babasına eşit olarak paylaştırıldığında, miras payları 10.000-TL olduğu hesaplanacaktır.  Mirasbırakan ölüme bağlı tasarrufta bulunmak istiyorsa bu miras payının 1/4’ünü saklı tutmalıdır. Yani annesi için 2.500-TL ve babası için 2.500-TL olmak üzere 5.000-TL’lik saklı pay mevcuttur. Geri kalan 15.000-TL kısımda ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir.

3. Sağ kalan eş için, altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamıdiğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçü.

Mesela Şekil D’nin 1. örneğinde, mirasbırakanın 20.000-TL’lik mirası olduğunu düşünecek olursak, eşin miras payı 5.000-TL, çocukların her birinin miras payı da 7.500-TL’dir. Eşin miras payının tamamı saklı paydır.  Altsoyun miraspayının ise yarısı saklı paydır. Bu nedenle 12.500-TL’lik saklı pay mevcuttur. Geri kalan 7,500-TL üzerinde ölüme bağlı tasarrufta bulunulabilir.

Yine mesela Şekil D’nin 3. örneğinde,  mirasbırakanın 20.000-TL’lik mirası olduğunu düşünecek olursak, eşin miras payı 15.000-TL’dir. Geri kalan 5.000-TL ise üçüncü zümrede büyükanne ve büyükbaba ile dayıya ve yeğene kalmıştır. Eşin saklı payı miras payının 3/4 yani 11.250-TLdir. III. zümrenin ise saklı payı bulunmamaktadır. Bu nedenle mirasbırakan 8.750-TL üzerinde ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir.

İşte mirasbırakan bu yakın akrabalarının yasada belirlenmiş yasal miras haklarının yukarıda belirtilen oranlarına ilişkin olarak bir ölüme bağlı tasarrufta bulunmuş ise; bu kişiler saklı paylarının ihlal edildiği gerekçesi ile tenkis ve iade davası açmak suretiyle haklarını isteyebilirler.

2. İradi Mirasçılar

Mirasbırakan, tasarruf özgürlüğünün sınırları içinde, malvarlığının tamamında veya bir kısmında vasiyetname ya da miras sözleşmesiyle tasarrufta bulunabilir. Mirasbırakan, mirasının tamamı veya belli bir oranı için bir veya birden çok kişiyi mirasçı atayabileceği gibi bir kimseye onu mirasçı atamaksızın belirli bir mal bırakma yoluyla kazandırmada bulunabilir. 

Mirasbırakanın üzerinde tasarruf etmediği kısım yasal mirasçılarına kalır.

                   Özetlemek gerekirse mirasbırakanın çocuğu bulunması halinde mirasçısı çocuğudur ve evli ise eşidir. Mirasbırakanın çocuğu bulunmaması halinde mirasçısı anne ve babası ve evli ise eşidir. Anne ve babanın bulunmaması halinde mirasbırakanın kardeşleri ve evli ise eşidir. Mirasbırakanın altsoyu, anne, baba ve kardeşi bulunmaması halinde mirasbırakanın mirasçısı büyükanne ve büyükbabası ve evli ise eşidir. Büyükanne ve büyükbabası olmaması halinde amca, hala, teyze ve dayısı ve evli ise eşidir. Bunların hiç biri bulunmaz ise ve evli ise sadece eşidir. Eşinin de bulunmaması halinde devlettir. Bu yasal mirasçılar dışında, mirasbırakanın iradi olarak seçtiği kişiler de mirasçısı olur. Ancak mirasbırakanın ölüme bağlı bu tasarrufu yasal mirasçıların saklı paylarını ihlal ettiği ölçüde tenkis edilebilir. 

Av.Sibel Öztürk 

Mirasçılarınız Kimlerdir” için bir yorum

  • 4 Haziran 2016 tarihinde, saat 22:00
    Permalink

    İyi akşamlar!!!

    Muris Dul olarak 2006’da çocuksuz olarak vefat ediyor.. Murisin annesi 1940’da, babası 1956’da vefat ediyor. Murisin babasının 2 nci evliliğinden 3 çocuğu var (yani murisin baba bir-anne kardeşi). annesinde başkaca hiç çocuğu yok ve bir tane kardeşi (yani murisin dayısı var), miras payı ne şekilde olur? teşekkür ederim.

    Yanıtla

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.